Bức họa “La Maja Desnuda” gây tranh cãi của Francisco Goya

Francisco de Goya là một họa sĩ và nhà khắc họa nổi tiếng người Tây Ban Nha, sinh ngày 30 tháng 3 năm 1746 tại làng Fuendetodos, vùng Aragon, và mất ngày 16 tháng 4 năm 1828 tại Bordeaux, Pháp. Ông được xem là một trong những nghệ sĩ vĩ đại nhất của Tây Ban Nha và là người kết nối giữa nghệ thuật cổ điển và nghệ thuật hiện đại.

Goya bắt đầu học vẽ từ năm 14 tuổi với họa sĩ José Luzán y Martinez, sau đó ông đến Madrid để học tiếp với họa sĩ người Đức gốc Ý Anton Raphael Mengs. Tuy nhiên, phong cách nghệ thuật của Goya không hoàn toàn phù hợp với những nguyên tắc hàn lâm của Mengs. Sau thời gian học tập và làm việc tại Ý, ông dần khẳng định được tên tuổi tại Tây Ban Nha nhờ những bức tranh tôn giáo và sau đó là tranh chân dung.

Năm 1786, Goya được bổ nhiệm làm họa sĩ cung đình của triều đình Tây Ban Nha. Ông vẽ nhiều chân dung cho hoàng gia và giới quý tộc, đồng thời sáng tác nhiều bức tranh tường theo phong cách Rococo trang trí cho các cung điện hoàng gia. Giai đoạn này, Goya được đánh giá cao về kỹ thuật, sự sắc sảo trong việc lột tả tính cách nhân vật và khả năng quan sát hiện thực xã hội.

Một trong những tác phẩm nổi bật nhất của ông là hai bức tranh “La Maja Desnuda” (Maja khỏa thân) và “La Maja Vestida” (Maja diện y phục), được thực hiện vào khoảng cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19. Đây là hai bức tranh đặc biệt khi cùng miêu tả một người phụ nữ trong cùng tư thế: một lần trong trạng thái khỏa thân và một lần trong trạng thái mặc y phục. Hai tác phẩm hiện đang được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Prado, Madrid.

Danh tính người mẫu trong hai bức tranh vẫn còn là đề tài tranh cãi. Một số giả thuyết cho rằng đó là nữ Công tước Alba – María Cayetana de Silva – một nhân vật có thật trong lịch sử và có mối liên hệ với Goya, tuy nhiên, không có bằng chứng xác thực nào khẳng định điều này. Cũng không có tài liệu chính thức chứng minh họ từng có quan hệ tình cảm. Việc Goya bị kết án hay Maria Cayetana bị sát hại như một số câu chuyện văn học đề cập đều không có cơ sở lịch sử đáng tin cậy.

Do những đặc điểm gây tranh cãi về nội dung, “La Maja Desnuda” từng bị chỉ trích bởi Tòa án dị giáo Tây Ban Nha (Inquisition), và Goya bị triệu tập để giải trình. Tuy nhiên, ông không bị kết án nghiêm trọng và vẫn tiếp tục hoạt động nghệ thuật trong nhiều năm sau đó.

Trong giai đoạn cuối đời, sau khi mất thính lực vào năm 1793, Goya trở nên cô lập hơn và tập trung vào các tác phẩm phản ánh sâu sắc tâm trạng u ám cùng những phê phán xã hội và chính trị. Các tác phẩm sau này của ông, như bộ tranh “Những tai họa của chiến tranh” (Los Desastres de la Guerra) và các bức họa đen (Black Paintings) phản ánh sâu sắc tâm trạng u ám, sự hoài nghi về bản chất con người, và thái độ phản đối bạo lực, đàn áp.

Goya qua đời năm 1828 tại Bordeaux, Pháp, nơi ông sống lưu vong những năm cuối đời. Di sản nghệ thuật của ông có ảnh hưởng sâu rộng đến các thế hệ sau, trong đó có những nghệ sĩ như Édouard Manet, Pablo Picasso, và nhiều họa sĩ hiện đại khác.

Goya được coi là người mở đường cho nghệ thuật hiện đại, nhờ khả năng diễn đạt tâm trạng phức tạp, sự nhạy bén trong phản ánh xã hội và lòng can đảm trong việc thể hiện những chủ đề nhạy cảm. Tác phẩm của ông không chỉ là thành tựu nghệ thuật mà còn là một tuyên ngôn nhân văn sâu sắc.

Thanh Huyền – Tường Lâm