Trên mảnh đất giàu truyền thống văn hoá và cách mạng Nghệ An, lớp thanh niên hôm nay đang tiếp nối truyền thống của cha anh bằng tinh thần sáng tạo và trách nhiệm. Trong hành trình gìn giữ, bồi đắp và phát huy bản sắc văn hoá cổ truyền của dân tộc, vai trò của tổ chức Đoàn và đội ngũ cán bộ Đoàn cơ sở trở nên hết sức quan trọng. Bằng những mô hình sinh hoạt thiết thực, những phong trào gắn với văn hoá dân gian, lễ hội, làng nghề và di sản văn hoá phi vật thể của địa phương, Đoàn Thanh niên các cấp ở Nghệ An đã trở thành lực lượng xung kích, là cầu nối giữa giá trị truyền thống và nhịp sống mới. Họ không chỉ giữ gìn mà còn “truyền lửa”, làm sống dậy những tinh hoa văn hoá xứ Nghệ trong đời sống thanh niên hôm nay.
Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Văn hoá soi đường cho quốc dân đi”, trong bất cứ thời kỳ nào, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cũng xác định rõ sứ mệnh của mình trong xây dựng, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống. Đặc biệt, tháng 6 năm 2025, Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đã xây dựng dự thảo Đề án “Thanh niên tham gia bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam giai đoạn 2024 – 2029”, khẳng định vai trò tiên phong của tuổi trẻ trong gìn giữ cội nguồn.
Hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2025 – 2030, tại sảnh chính của Đại hội, không gian triển lãm của thanh niên Nghệ An được bố trí như một điểm nhấn sinh động, lan tỏa những hành động đẹp, những chương trình ý nghĩa và nhân văn của tuổi trẻ Nghệ An nơi các bản làng, khu phố, ngõ xóm… Tất cả cùng gửi gắm thông điệp về gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hoá của các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Nơi đây kể lại bằng hình ảnh và hiện vật những câu chuyện cảm động của tuổi trẻ Nghệ An câu chuyện về những bước chân tình nguyện vượt núi rừng về với bản làng xa xôi; câu chuyện về những ước mơ của trẻ thơ vùng cao được chắp cánh; câu chuyện về những cây cầu thanh niên bắc nhịp bờ vui đưa các em đến lớp, giúp bà con kết nối giao thương; câu chuyện về những mái nhà ấm tình nghĩa được dựng lên từ lòng nhân ái và tinh thần cống hiến… Mỗi câu chuyện là một lát cắt tươi sáng, góp phần khắc họa hình ảnh thanh niên Nghệ An năng động, nhân ái và giàu khát vọng trong hành trình dựng xây và gìn giữ những giá trị văn hóa quê hương.
Thanh niên Nghệ An hôm nay với sức trẻ, tri thức và khát vọng, là lực lượng góp phần lan toả những giá trị ấy trong đời sống đương đại. Họ cũng là những chiến sĩ xung kích tuyến đầu trong đấu tranh chống lại sự xâm nhập của các hiện tượng phản văn hoá, ngăn chặn những hành vi trái thuần phong mỹ tục, phản bác các luận điệu xuyên tạc của thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng – văn hoá. Thông qua các phong trào, các tổ chức Đoàn cơ sở đã vận động thanh niên, học sinh, sinh viên và bà con tham gia các câu lạc bộ văn hoá dân gian, tìm hiểu, thực hành và tuyên truyền về nghệ thuật truyền thống, thổi luồng sinh khí mới vào di sản dân tộc.
Trong bức tranh sôi động ấy, có nhiều tấm gương tiêu biểu góp phần làm đẹp thêm hình ảnh thanh niên Nghệ An năng động, sáng tạo, góp phần gìn giữ và tôn vinh những giá trị văn hoá giàu bản sắc của đất và người xứ Nghệ.
Tiêu biểu là chị Lô Thị Lan, sinh năm 1991, người dân tộc Thái, hiện là Bí thư Đoàn xã Tương Dương. Từ khi còn là Phó Bí thư Đoàn thị trấn Thạch Giám (huyện Tương Dương cũ) năm 2018, chị luôn được biết đến như một người “truyền lửa” bằng tinh thần tận tâm và sáng tạo bằng sự nỗ lực và tình yêu, sự trân trọng các giá trị văn hoá của dân tộc mình, đất nước mình. Trong đời sống văn hoá xã hội địa phương, có nhiều dấu ấn của chị và các đoàn viên thanh niên. Chị đã phối hợp với Đoàn Thanh niên Công an huyện Tương Dương thực hiện công trình “Con đường bích hoạ” dài gần 100m trên Quốc lộ 7A, mang đến diện mạo tươi mới, rực rỡ cho quê hương miền Tây Nghệ An. Con đường bích hoạ là một công trình vừa mang vẻ đẹp hiện đại, vừa mang vẻ đẹp của những giá trị truyền thống quê hương bởi những hình ảnh gần gũi, thân thương trong đời sống hằng ngày.
Cùng với đó, công trình “Đường cờ Hoà Bình” do chị vận động xã hội hoá xây dựng, con đường dài 240m, với gần 70 cột cờ xen kẽ cờ Đảng và cờ Tổ quốc, đã trở thành điểm nhấn trong các ngày lễ lớn.
Năm 2023, chị Lan tiếp tục tham mưu phối hợp cùng Câu lạc bộ Bảo tồn và Phát huy các loại hình nhạc cụ dân tộc huyện Tương Dương mở lớp dạy nhạc cụ dân tộc miễn phí cho thiếu nhi địa phương. Lớp học nhanh chóng thu hút hơn 200 lượt đoàn viên, thanh thiếu niên tham gia. Dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân, các em được làm quen và thực hành những nhạc cụ đậm đà bản sắc như sáo, pí, tùng tinh, xập xèng… những âm thanh ngân lên từ hồn cốt núi rừng nay được truyền lại cho thế hệ mới.
Cuối năm 2023 và đầu năm 2024, hưởng ứng cuộc vận động “Tự hào một dải non sông” do Trung ương Đoàn phát động, chị Lan lại góp phần tổ chức chương trình “Giao lưu bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Thái”. Trong chương trình này, các đoàn viên thanh niên thị trấn Thạch Giám đã cùng nhau thêu nên một tấm bản đồ Việt Nam bằng sợi vải thổ cẩm. Những hoạt động ấy không chỉ giúp đoàn viên, thiếu nhi hiểu hơn về văn hoá dân tộc mình, mà còn khơi dậy niềm tự hào, tình yêu quê hương trong từng sợi vải, tiếng khèn, nhịp điệu dân ca.
Muốn phát huy các thế mạnh văn hoá truyền thống thì không thể thiếu những kiến thức, phương tiện hiện đại trong việc đẩy mạnh việc quảng bá, phổ biến giúp lan toả nhanh hơn các giá trị ấy đến với mọi tầng lớp nhân dân. Hiểu rõ sự vận động này, chị Lan cùng các đồng nghiệp đã đẩy mạnh tuyên truyền chuyển đổi số trong đoàn viên thanh niên: vận động cài đặt App Thanh niên Việt Nam, quản lý đoàn viên trên nền tảng Yum, thiết kế poster truyền thông, đăng tải nhiều bài viết phản bác thông tin sai lệch trên mạng xã hội… Đặc biệt, mô hình “Chợ số” tại chợ Hoà Bình do chị tham mưu triển khai đã giúp 398 hộ kinh doanh mở tài khoản ngân hàng, thực hiện thanh toán điện tử. Đây là sự kết hợp hài hoà giữa văn hoá truyền thống và đời sống hiện đại.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, chị Lô Thị Lan cho rằng cần tăng cường bồi dưỡng kiến thức văn hoá dân tộc cho thanh niên, nhất là ở vùng đồng bào thiểu số; tổ chức các khoá học, hội thảo, giao lưu vùng miền để trao đổi và học hỏi lẫn nhau; đồng thời khuyến khích xây dựng mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hoá, vừa tạo sinh kế, vừa gìn giữ hồn cốt dân tộc. Các câu lạc bộ, nhóm thanh niên tình nguyện cần được duy trì thường xuyên qua hoạt động truyền dạy nhạc cụ dân tộc, dạy tiếng dân tộc… để văn hoá sống trong đời sống thanh niên hôm nay.
Một điển hình khác là anh Lô Hồng Tượng, sinh năm 1992, Bí thư Đoàn xã Tiên Kỳ, huyện Tân Kỳ cũ (nay là xã Tiên Đồng, tỉnh Nghệ An). Từ khi nhận nhiệm vụ năm 2019, anh luôn trăn trở tìm hướng đi mới để phát huy bản sắc quê hương. Năm 2021, anh xuất sắc giành giải Ba trong Cuộc thi Thanh niên khởi nghiệp tỉnh Nghệ An với dự án phát triển homestay – mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng cho bản làng.
Xác định các thế mạnh văn hoá của quê hương như nghề dệt thổ cẩm, các lễ hội văn hoá như lễ hội Bươn Xao, các thắng cảnh đẹp như hang Mó, cũng như rất nhiều ngôi nhà sàn cổ của người Thái vẫn còn lưu giữ nguyên vẹn, anh Tượng đã vận động bà con xây dựng mô hình du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hoá truyền thống, quảng bá những danh thắng của Tiên Kỳ ra bên ngoài. Đặc biệt, anh tham mưu thành lập Câu lạc bộ Thanh niên tình nguyện hướng dẫn viên du lịch cộng đồng với 12 thành viên – những “đại sứ văn hoá trẻ” của quê hương. Nhờ đó, nhiều hộ dân đã phát triển mô hình homestay, cải thiện thu nhập và gìn giữ nét đẹp bản địa.
Không chỉ dừng lại ở đó, Đoàn xã Tiên Kỳ dưới sự dẫn dắt của anh còn thực hiện nhiều công trình dân sinh ý nghĩa như tuyến “Đường cờ trong trái tim em” dài hơn 1km tại bản Hiện, bản Phẩy – Thái Minh; làm sân bê tông cho xóm Kỳ Thịnh, tạo không gian vui chơi cho thiếu nhi – những việc làm nhỏ nhưng thấm đượm tinh thần vì cộng đồng, vì quê hương.
Đoàn xã Tiên Kỳ còn mời các nghệ nhân, người cao tuổi, những người am hiểu về văn hoá bản địa, nhất là văn hoá của đồng bào Thái về trang phục, âm nhạc, phong tục tập quán… đến nói chuyện với thanh thiếu nhi và bà con dân bản trong những dịp sinh hoạt đoàn, sinh hoạt cộng đồng. Đoàn xã cũng thành lập các câu lạc bộ dân ca – dân nhạc – dân vũ để các bạn trẻ có điều kiện tiếp xúc nhiều hơn với những giá trị văn hoá truyền thống của quê hương.
Anh Nguyễn Kim Trọng, cán bộ Đoàn Đồn Biên phòng Nậm Càn (huyện Kỳ Sơn cũ), cũng là một gương mặt trẻ tiêu biểu trong công tác bảo vệ biên cương Tổ quốc và gìn giữ bản sắc văn hoá truyền thống nơi vùng cao biên giới. Anh Trọng cho biết, ngoài nhiệm vụ tuần tra, canh gác, bảo vệ an ninh biên giới, Chi đoàn Đồn Biên phòng Nậm Càn còn tích cực phối hợp với chính quyền và nhân dân địa phương trong các hoạt động đảm bảo an ninh trật tự địa phương, xây dựng đời sống văn hoá mới ở khu dân cư. Mỗi dịp lễ hội hay các ngày kỷ niệm lớn của đất nước, chi đoàn đều tổ chức giao lưu văn hoá, văn nghệ với bà con dân bản, giới thiệu những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống, đồng thời lồng ghép tuyên truyền về việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá của đồng bào các dân tộc thiểu số. Những buổi giao lưu ấy không chỉ thắt chặt tình quân dân nơi biên giới, mà còn góp phần làm sống dậy những sắc màu văn hoá đặc trưng của núi rừng Nậm Càn.
Bằng tâm huyết và sáng tạo, những cán bộ Đoàn như chị Lô Thị Lan, anh Lô Hồng Tượng, anh Nguyễn Kim Trọng đang góp phần thắp sáng ngọn lửa văn hoá trong cộng đồng, biến tinh thần bảo tồn di sản thành hành động cụ thể. Họ là minh chứng sinh động cho vai trò tiên phong của tuổi trẻ Nghệ An trong hành trình gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá cổ truyền – để truyền thống không chỉ được gìn giữ, mà còn sống động, tươi mới trong đời sống hôm nay.
Hữu Vinh
