Trong lịch sử văn hóa đại chúng thế kỷ XX, hiếm có nghệ sĩ nào tạo được ảnh hưởng sâu rộng như David Bowie. Sinh năm 1947 tại London (Anh) với tên khai sinh David Robert Jones, ông bước vào nghệ thuật từ rất sớm, học mỹ thuật và thiết kế trước khi dấn thân vào âm nhạc. Từ cuối thập niên 1960, Bowie đã bộc lộ cá tính sáng tạo mạnh mẽ, song phải đến năm 1969, khi ca khúc “Space Oddity” ra mắt trùng thời điểm tàu Apollo 11 hạ cánh xuống mặt trăng, tên tuổi ông mới thực sự được công chúng biết đến rộng rãi. Bài hát nhanh chóng trở thành một dấu mốc quan trọng, mở đầu cho hành trình biến đổi liên tục của một trong những nghệ sĩ táo bạo nhất thời đại.
Đầu thập niên 1970, Bowie tạo dựng hình tượng hư cấu Ziggy Stardust, một ngôi sao nhạc rock ngoài hành tinh, và phát hành album “The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars” năm 1972. Nhân vật này mang đến cho ông sự bùng nổ về danh tiếng tại Anh và Mỹ. Sân khấu của Bowie khi ấy là sự pha trộn giữa âm nhạc, thời trang và nghệ thuật trình diễn. Ông khai thác triệt để yếu tố hóa thân, liên tục thay đổi diện mạo và phong cách, từ glam rock (rock có yếu tố sân khấu hóa, thời trang lấp lánh, phi giới tính) đến soul (nhạc giàu cảm xúc, xuất phát từ truyền thống âm nhạc người Mỹ gốc Phi), funk (nhạc nhấn mạnh tiết tấu, groove mạnh, bass nổi bật) rồi electronic (nhạc sử dụng nhiều nhạc cụ điện tử, synthesizer). Mỗi giai đoạn đều được chuẩn bị kỹ lưỡng, với tư duy thị giác chặt chẽ và ý thức cao về cấu trúc tổng thể của tác phẩm.
Giai đoạn “Berlin Trilogy” gồm ba album “Low” (1977), “Heroes” (1977) và “Lodger” (1979), thực hiện cùng nhà sản xuất Brian Eno, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp của Bowie. Ba album này ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử nhạc rock nhờ cách kết hợp nhạc điện tử, ambient và cấu trúc ca khúc phi truyền thống. Ca khúc “Heroes” thu âm tại Berlin Tây trong thời kỳ thành phố còn bị chia cắt đã trở thành một trong những bài hát tiêu biểu nhất của ông. Tinh thần thử nghiệm và sự tinh tế trong hòa âm của giai đoạn này ảnh hưởng đến nhiều thế hệ nghệ sĩ sau đó.
Bước sang thập niên 1980, Bowie đạt thành công thương mại lớn với album “Let’s Dance” (1983), hợp tác cùng Nile Rodgers. Album này bán được hàng triệu bản trên toàn cầu và đưa những ca khúc như “Let’s Dance”, “China Girl” hay “Modern Love” lên các bảng xếp hạng quốc tế. Dù đạt vị thế ngôi sao toàn cầu, Bowie vẫn tiếp tục tìm kiếm hướng đi mới trong những năm tiếp theo, phát hành nhiều album và duy trì hoạt động biểu diễn ở quy mô lớn.
Song song với âm nhạc, Bowie còn xây dựng sự nghiệp điện ảnh đáng chú ý. Ông tham gia bộ phim “The Man Who Fell to Earth” năm 1976, trong vai một sinh vật ngoài hành tinh lạc lõng giữa xã hội loài người. Vai diễn này nhận được nhiều lời khen từ giới phê bình. Năm 1983, ông xuất hiện trong “Merry Christmas, Mr. Lawrence” của đạo diễn Nagisa Oshima, đóng cùng Ryuichi Sakamoto, và thể hiện chiều sâu nội tâm của một nhân vật sĩ quan Anh trong trại tù binh chiến tranh. Đến năm 1986, Bowie góp mặt trong “Labyrinth”, một bộ phim giả tưởng do Jim Henson đạo diễn; ông vào vai Jareth – Vua yêu tinh – và đồng thời sáng tác, trình bày nhiều ca khúc trong phim. Hình tượng này tiếp tục củng cố vị thế của ông như một nghệ sĩ có khả năng kết nối âm nhạc, điện ảnh và trình diễn sân khấu thành một chỉnh thể giàu tính thẩm mỹ.
Ngoài vai trò ca sĩ và diễn viên, Bowie còn tham gia sáng tác, sản xuất và hợp tác với nhiều nghệ sĩ khác. Ông làm việc với Lou Reed trong album “Transformer” năm 1972 với tư cách nhà sản xuất, góp phần định hình âm thanh đặc trưng của album này. Trong suốt sự nghiệp kéo dài hơn năm thập kỷ, Bowie phát hành 26 album phòng thu. Ông được vinh danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll năm 1996 và nhận nhiều giải thưởng quan trọng, trong đó có nhiều giải Brit Awards và Grammy.
Năm 2013, sau một thời gian dài gần như vắng bóng trước công chúng, Bowie phát hành album “The Next Day”, gây bất ngờ lớn cho giới phê bình và người hâm mộ. Ba năm sau, vào ngày 8 tháng 1 năm 2016, đúng sinh nhật lần thứ 69, ông ra mắt album “Blackstar”. Hai ngày sau, ngày 10 tháng 1 năm 2016, David Bowie qua đời tại New York vì ung thư gan, căn bệnh được ông giữ kín trong thời gian dài. “Blackstar” nhanh chóng được nhìn nhận như một tác phẩm có chiều sâu đặc biệt, phản ánh giai đoạn cuối đời của ông với sự dũng cảm và tỉnh táo hiếm thấy.
Di sản của David Bowie nằm ở khả năng tái tạo bản thân liên tục, ở tinh thần dấn thân vào những miền thẩm mỹ mới, và ở sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa âm thanh, hình ảnh và trình diễn. Ông để lại dấu ấn đậm nét trong âm nhạc đại chúng, điện ảnh và văn hóa thị giác đương đại. Qua mỗi thời kỳ, Bowie chứng minh sức mạnh của sáng tạo cá nhân khi được nuôi dưỡng bằng tri thức, kỷ luật và lòng can đảm. Sự nghiệp của ông cho thấy nghệ thuật có thể vượt qua ranh giới thể loại, kết nối nhiều lĩnh vực khác nhau, và chạm tới công chúng trên quy mô toàn cầu bằng một bản sắc riêng biệt, bền bỉ theo thời gian.
Phương Thanh – Như Yến
