Trong thế giới âm nhạc cổ điển thế kỷ XX và XXI, tên tuổi của Itzhak Perlman luôn được nhắc đến với sự kính trọng đặc biệt. Người ta nhớ về ông như một trong những nghệ sĩ violin cổ điển hàng đầu thế giới.
Sinh ngày 31 tháng 8 năm 1945 tại Tel Aviv (Israel), ông lớn lên trong một gia đình Do Thái có nguồn gốc Ba Lan. Năm bốn tuổi, Perlman mắc bệnh bại liệt, di chứng khiến ông phải sử dụng nạng và biểu diễn trong tư thế ngồi suốt cuộc đời. Thay vì trở thành rào cản, thử thách ấy lại góp phần rèn luyện ở ông một ý chí bền bỉ và sự tập trung mãnh liệt vào âm nhạc, thứ ngôn ngữ đã sớm trở thành trung tâm trong đời sống tinh thần của ông.
Tài năng của Perlman bộc lộ từ rất sớm. Ông theo học tại Học viện Âm nhạc ở Tel Aviv trước khi chuyển sang Hoa Kỳ để tiếp tục đào tạo tại Juilliard School, nơi ông được hướng dẫn bởi hai nhà sư phạm huyền thoại Ivan Galamian và Dorothy DeLay. Nền tảng kỹ thuật vững chắc kết hợp với khả năng cảm thụ tinh tế đã giúp Perlman nhanh chóng tạo dựng danh tiếng. Năm 1958, khi mới 13 tuổi, ông xuất hiện trên chương trình truyền hình The Ed Sullivan Show, thu hút sự chú ý của khán giả Mỹ bằng phong thái điềm tĩnh và âm sắc giàu sức gợi. Sáu năm sau, chiến thắng tại Cuộc thi Leventritt năm 1964 mở ra cho ông cánh cửa bước vào những sân khấu lớn của thế giới.
Sự nghiệp biểu diễn của Itzhak Perlman trải dài hơn nửa thế kỷ với mật độ hoạt động dày đặc. Ông từng cộng tác với hầu hết các dàn nhạc giao hưởng hàng đầu và các nhạc trưởng danh tiếng, từ New York đến Berlin, từ London đến Tokyo. Lối chơi của Perlman nổi bật ở âm thanh tròn đầy, ấm áp, khả năng kiểm soát vĩ kéo tinh vi và sự cân bằng giữa kỹ thuật và cảm xúc. Khi thể hiện các concerto của Beethoven, Brahms hay Tchaikovsky, ông mang đến cảm giác khoáng đạt và sâu lắng, trong khi ở các tác phẩm của Mozart, ông thể hiện được sự thanh thoát và sáng rõ trong từng câu nhạc. Những bản thu âm của ông về các concerto lớn trong kho tàng violin đã trở thành tài liệu tham khảo cho nhiều thế hệ nghệ sĩ trẻ.
Thành tựu của Perlman được ghi nhận qua hàng loạt giải thưởng quốc tế. Ông đã giành 16 giải Grammy Awards, bao gồm cả hạng mục Thành tựu trọn đời vào năm 2008. Năm 2015, ông được Tổng thống Barack Obama trao tặng Huân chương Tự do của Tổng thống, một trong những vinh dự dân sự cao quý nhất tại Hoa Kỳ. Những danh hiệu ấy phản ánh sự công nhận rộng rãi đối với đóng góp nghệ thuật bền bỉ và sâu sắc của ông.
Bên cạnh vai trò nghệ sĩ độc tấu, Perlman còn hoạt động tích cực trong lĩnh vực giáo dục và chỉ huy dàn nhạc giao hưởng trong nhiều chương trình và dự án lớn. Ông từng đảm nhiệm vị trí chỉ huy chính của Israel Philharmonic Orchestra trong các chuyến lưu diễn và dự án đặc biệt. Trên bục chỉ huy, ông thể hiện sự am hiểu cấu trúc tác phẩm cùng khả năng truyền cảm hứng cho dàn nhạc, cho thấy tầm nhìn toàn diện về âm nhạc. Trong giảng dạy, ông quay trở lại Juilliard với tư cách giảng viên, trực tiếp đào tạo nhiều nghệ sĩ violin trẻ. Cách tiếp cận của ông đề cao tính trung thực trong diễn giải, yêu cầu học trò nắm vững kỹ thuật nhưng đồng thời phải hiểu chiều sâu của bản nhạc.
Một dấu ấn đặc biệt trong sự nghiệp của Perlman là việc ông tham gia thu âm phần nhạc cho bộ phim “Schindler’s List” năm 1993 với nhạc sĩ John Williams. Âm thanh violin da diết của ông đã góp phần tạo nên bầu không khí bi thương và trang nghiêm cho bộ phim, giúp tác phẩm âm nhạc này giành giải Oscar. Sự kết hợp ấy cho thấy khả năng vượt qua ranh giới giữa sân khấu hòa nhạc và điện ảnh, đưa tiếng violin đến gần hơn với công chúng đại chúng.
Điều khiến Itzhak Perlman được ngưỡng mộ sâu sắc không chỉ nằm ở số lượng giải thưởng hay độ dày của danh mục biểu diễn, mà còn ở phẩm chất nghệ thuật bền bỉ qua thời gian của ông. Trong nhiều thập kỷ, ông duy trì phong độ ổn định, luôn giữ sự chuẩn xác về cao độ và nhịp điệu, đồng thời truyền tải được chiều sâu cảm xúc của từng tác phẩm. Cuộc đời và sự nghiệp của Itzhak Perlman minh chứng cho sức mạnh của nghị lực và đam mê. Từ một cậu bé mang di chứng bại liệt tại Tel Aviv đến nghệ sĩ violin được tôn vinh trên toàn cầu, hành trình của ông phản ánh khả năng vượt lên hoàn cảnh để đạt tới đỉnh cao nghệ thuật. Tiếng đàn của ông, với âm sắc ấm áp và độ ngân vang đặc trưng, đã trở thành một phần quan trọng của lịch sử biểu diễn violin hiện đại. Trong dòng chảy âm nhạc thế giới, Itzhak Perlman giữ vị trí của một biểu tượng sống, người đã góp phần định hình chuẩn mực biểu diễn và truyền cảm hứng cho vô số nghệ sĩ ở nhiều thế hệ tiếp nối.
Thái Quỳnh – Nguyệt Nga
