Giữa thế giới rộng lớn của nghệ thuật điêu khắc, có những tác phẩm khiến con người phải sững sờ bởi sự chênh lệch cực độ về kích thước. Một bên là những bức tượng vươn cao giữa trời đất, chất chứa khát vọng và lý tưởng dân tộc; một bên lại là những tác phẩm nhỏ bé đến mức mắt thường không thể nhận ra, chỉ có thể chiêm ngưỡng qua kính hiển vi. Hai thái cực ấy, dù đối lập, vẫn cùng gợi lên sự kinh ngạc trước sức sáng tạo vô tận của con người.
Tại Ấn Độ, “Statue of Unity” sừng sững trên vùng đất Gujarat như một biểu tượng hùng vĩ. Khánh thành năm 2018, công trình cao tới 182 mét và hiện được ghi nhận là bức tượng cao nhất thế giới. Tượng khắc họa hình ảnh Sardar Vallabhbhai Patel, vị lãnh tụ kiên định trong công cuộc đấu tranh giành độc lập và thống nhất đất nước. Hàng nghìn công nhân, kỹ sư đã góp sức dựng nên khối tượng khổng lồ bằng thép và đồng, biến nó thành niềm tự hào không chỉ của Ấn Độ mà còn của nghệ thuật điêu khắc hiện đại. Đứng trước công trình ấy, con người như trở nên nhỏ bé, nhưng đồng thời cảm nhận được một nguồn năng lượng mãnh liệt, một niềm tin vào sự đoàn kết và sức mạnh của tinh thần dân tộc.
Ở chiều ngược lại, nghệ sĩ người Anh Jonty Hurwitz đã mở ra một thế giới hoàn toàn khác. Với công nghệ in 3D siêu vi kết hợp laser đa photon, ông tạo ra những bức tượng chỉ dài khoảng 80 micromet, nhỏ hơn cả đường kính sợi tóc. Một trong số đó là tác phẩm “Trust”, khắc họa hình người trong dáng vẻ mềm mại, sinh động. Người xem chỉ có thể chiêm ngưỡng nó qua kính hiển vi, nhưng chính trong sự bé nhỏ ấy lại hiện lên vẻ đẹp tinh tế, nhắc nhở rằng nghệ thuật có thể trú ngụ trong từng hạt bụi của thế giới vi mô.
Điều thú vị là, cả hai tác phẩm ra đời cách nhau chỉ vài năm nhưng lại thuộc về hai thế giới hoàn toàn khác biệt. “Statue of Unity” được khánh thành vào đúng ngày 31 tháng 10 năm 2018, kỷ niệm 143 năm ngày sinh của Patel, sau gần 5 năm thi công với chi phí hơn 400 triệu USD. Trong khi đó, vào năm 2014, Jonty Hurwitz giới thiệu những bức tượng nano đầu tiên, đánh dấu bước tiến công nghệ khi nghệ thuật và khoa học gặp nhau. Một công trình gắn liền với lý tưởng dân tộc, một tác phẩm mở ra tương lai của nghệ thuật trong thế giới vi mô. Sự song hành này cho thấy nghệ thuật không ngừng biến đổi cùng thời đại.
Sự xuất hiện của hai tác phẩm này cũng nhanh chóng tạo nên những làn sóng phản hồi mạnh mẽ từ công chúng và giới phê bình. “Statue of Unity” khi vừa khánh thành đã trở thành điểm đến thu hút hàng triệu du khách, được ca ngợi như một biểu tượng mới của Ấn Độ, nơi người dân tìm thấy niềm tự hào và sự tôn kính đối với lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, không ít ý kiến cũng tranh luận về chi phí khổng lồ dành cho công trình, đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa nghệ thuật, chính trị và đời sống xã hội. Còn tác phẩm nano của Jonty Hurwitz lại khiến thế giới nghệ thuật lẫn khoa học ngỡ ngàng. Giới phê bình đánh giá đây là minh chứng sống động cho khả năng vượt qua giới hạn của nghệ thuật truyền thống, mở ra một hướng đi mới nơi nghệ sĩ hợp tác với công nghệ để khắc họa cái đẹp trong những không gian tưởng chừng bất khả. Công chúng khi chiêm ngưỡng tác phẩm qua kính hiển vi đều trầm trồ trước sự tinh xảo, họ thấy thú vị khi được thưởng thức tác phẩm này.
Sự đối lập giữa “Statue of Unity” và tác phẩm nano của Hurwitz không đơn thuần là chuyện đo đếm chiều cao hay độ nhỏ. Nó đặt ra một suy tư: liệu giá trị nghệ thuật có phụ thuộc vào kích thước? Tượng khổng lồ gây ấn tượng bởi sự choáng ngợp, khơi dậy niềm tự hào tập thể; còn tượng siêu nhỏ lại khiến ta cúi gần hơn, lắng mình vào sự tỉ mỉ, tinh tế đến mức phi thường. Một bên mở rộng tầm mắt, một bên mở sâu tâm trí.
Rốt cục nghệ thuật không bị ràng buộc bởi kích thước. Nó có thể vươn mình cùng mây trời, cũng có thể ẩn náu trong những khoảng không gian vi mô. Dù ở dạng nào, nghệ thuật vẫn làm lay động con người, gieo vào lòng ta sự ngạc nhiên, háo hức và niềm tin rằng trí tưởng tượng cùng đôi bàn tay con người có thể chạm đến những điều tưởng chừng bất khả.
Thanh Huyền – Nhi Đỗ
