Đất nước Việt Nam đang bắt đầu một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên trỗi dậy, vươn mình, cất cánh sánh vai với các cường quốc năm châu giàu mạnh, văn minh.
Theo Từ điển Tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ biên soạn) thì kỷ nguyên là “Thời kỳ lịch sử mở đầu bằng một sự kiện trọng đại, có ý nghĩa quyết định chiều hướng phát triển về sau của xã hội hay một lĩnh vực nào đó”. Sự kiện trọng đại mở đầu đó là gì? Là những quyết sách chiến lược trong năm 2025, năm 2026 để dân tộc vươn mình cất cánh, cắt bỏ đứt khoát những bước đi đủng đỉnh, rề rà, có nguy cơ tụt hậu và bị nhấn chìm vào “bẫy thu nhập trung bình”.
Muốn đưa đất nước vào kỷ nguyên mới trỗi dậy, vươn mình, cất cánh thì trước tiên phải nhận ra và nắm bắt được vận hội đất nước. Không nhận ra vận hội đất nước thịnh hay suy thì vẫn đi trong sương mù lịch sử. Bởi con người có cơ hội, đất nước có vận hội. Cơ hội là một tình huống đặc biệt hiếm hoi xảy ra, có thể tạo ra lợi ích lớn để phát triển, thành công, thậm chí thay đổi cả thân phận con người, nếu biết nắm chắc và tận dụng để đạt được mục tiêu. Vận hội là: “Thời thịnh suy lớn được định sẵn từ trước một cách thần bí”. Có thời vận hội nước suy, có thời vận hội nước thịnh. Vận hội đất nước thịnh hay suy, nếu là suy thì suy như thế nào, nếu là thịnh thì thịnh ra sao? Không phải ai cũng biết, không phải ai cũng nhận ra.
Nhận ra vận hội đất nước đang đến vẫn chưa đủ, mà cần phải có lãnh tụ với bản lĩnh và hành động kiên quyết lãnh đạo dân tộc đồng tâm nhất trí đưa đất nước vượt qua khủng hoảng nếu như vận hội suy vong; hoặc tận dụng vận hội hưng thịnh để đưa dân tộc tiến nhanh tiến vững chắc đến đích ấm no hạnh phúc, giàu mạnh, văn minh.
∗
Từ ngày thống nhất đất nước 30/4/1975, một kỷ nguyên mới đã mở ra cho dân tộc Việt Nam. Ðó là kỷ nguyên độc lập, tự do, thống nhất và xây dựng đất nước trong hòa bình. Kỷ nguyên này đến đầu năm 2025 dường như nó đã kết thúc với khoảng thời gian là 50 năm. Bây giờ, dân tộc ta đang bước vào một kỷ nguyên mới nữa, đó là kỷ nguyên đất nước vươn mình, cất cánh và hội nhập toàn cầu.
Nhìn lại nửa thế kỷ đã qua, cũng là dịp cần thiết phân tích, đánh giá, tổng kết và rút ra các bài học để bước sang kỷ nguyên vươn mình cất cánh. Ðất nước thống nhất, độc lập, non sông liền một cõi từ Mục Nam Quan đến Mũi Cà Mau, đó là cơ sở vững chắc, quyết định để dân tộc ta đoàn kết tập trung nhân tài vật lực, phát huy sức mạnh tổng hợp to lớn xây dựng xã hội tiến bộ, văn minh. Tuy nhiên, để bước vào kỷ nguyên vừa qua cũng không hề dễ dàng, dân tộc ta gặp vô vàn khó khăn, trùng trùng thử thách: hậu quả chiến tranh nặng nề. Ðất nước bị bao vây, cấm vận. Cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp kéo dài và đến lúc hết vai trò lịch sử. Khủng hoảng tài chính, lạm phát đỉnh cao có lúc lên tới gần 800%. Một đất nước nông nghiệp có hai đồng bằng lớn là châu thổ sông Hồng và sông Cửu Long mà từ Bắc vào Nam, chỗ nào cũng thiếu lương thực, đói rã rời… Có thể nói: “Ðêm trước đổi mới” tưởng chừng như không có đường ra, vô cùng bi quan, hoang mang… và đầy thử thách cam go. Tuy nhiên, chính thử thách khắc nghiệt tưởng như cả dân tộc bị đẩy vào đường hầm không lối thoát lại là sự rèn luyện, là độ nén lại của áp lực lò xo trước khi bật tung, là bước lùi cho cú nhảy vọt.
Từ lúc kết thúc chiến tranh, đất nước thống nhất tới cột mốc lịch sử Ðổi mới, chúng ta phải mất 10 năm để từ biệt lập, đơn phương, đóng khung, bó hẹp đến “…đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại. Việt Nam sẵn sàng là bạn của tất cả các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển”. Bước rập chân 10 năm lấy đà, có lúc đứng lại, thậm chí có khi thụt lùi, rồi bước hẳn vào hành trình Ðổi mới đi tiếp một chặng đường 40 năm nữa. Bình quân tăng trưởng quốc gia khoảng 5,9%. Thu nhập bình quân đầu người đã tăng 8,3 lần, đạt ngưỡng 4110 USD. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), lúc bắt đầu thực hiện công cuộc Ðổi mới 1986, GDP của Việt Nam chỉ khoảng 8 tỷ USD, chỉ trên Myanmar 5,15 tỉ USD, nhưng đến nay sau 40 năm đổi mới, năm 2025 đã đạt tới 514 tỉ USD gấp hơn 64 lần,.
Quy mô nền kinh tế năm 2023 tăng gấp 96 lần so với năm 1986. Việt Nam trong nhóm 40 nước có nền kinh tế lớn nhất thế giới và 20 nền kinh tế hàng đầu về thương mại và thu hút đầu tư nước ngoài. Kim ngạch xuất – nhập khẩu tăng 29,5 lần, hàng hóa đã xuất khẩu đến 200 quốc gia, vùng lãnh thổ. Việt Nam là một trong 10 nền kinh tế mở cửa thị trường nhanh nhất thế giới… Dân tộc ta đang từng bước hòa nhập xu thế phát triển của thời đại ngày nay – xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế rộng khắp, sâu sắc, toàn diện: xu thế khoa học công nghệ phát triển như vũ bão; xu thế đa phương, hòa bình, hợp tác, cùng phát triển. Nước ta có quan hệ ngoại giao với 193 nước. Chúng ta có quan hệ Ðối tác chiến lược và Ðối tác toàn diện với 30 nước, trong đó có tất cả các nước lớn, và là thành viên tích cực của trên 70 tổ chức khu vực và quốc tế
Tuy nhiên, trong mỗi sự vật, hiện tượng đều chứa đựng những mặt đối lập, bên cạnh sự phát triển vẫn còn những trì trệ, giằng néo khó cắt bỏ. Theo Ngân hàng Thế giới: năm 1990, bình quân thu nhập mỗi người Việt Nam là 98 USD, còn thế giới là 4168 USD. Ðến năm 2023, bình quân thu nhập mỗi người Việt Nam đã tăng đến con số 4346 USD, nhưng thế giới đã là 13138 USD, chênh lệch tới 8792 USD. Một so sánh nữa cũng khiến chúng ta giật mình: trong 15 năm trở lại đây, thu nhập bình quân mỗi người của Thái Lan tăng 3600 USD, Malaysia tăng 6500 USD, Hàn Quốc tăng khủng khiếp tới 16000 USD, trong khi Việt Nam chỉ tăng 1600 USD (Theo Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia “Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”). Có một sự thật là chúng ta rất chật vật, khó khăn, chậm chạp tiếp cận mức trung bình của thế giới. Trên diễn đàn Quốc hội, bàn về kinh tế đất nước, Tổng Bí thư Tô Lâm nói rằng: “Nhìn vào thực chất cũng rất lo”. Tổng Bí thư cho rằng: “Tuy tốc độ tăng trưởng cao, song nguy cơ tụt hậu về kinh tế vẫn hiện hữu, nguy cơ kinh tế Việt Nam rơi vào bẫy thu nhập trung bình và khó tiệm cận với các nước đang phát triển”. Tổng Bí thư cảm thấy “rất sốt ruột”, và “chúng ta không thể chậm được so với thế giới, so với những nước phát triển”.
Dường như, nhân tài vật lực, kinh nghiệm, nỗ lực quốc gia đã huy động gần hết cho kiến tạo, phát triển? Có thể nói Việt Nam vẫn phát triển, nhưng tốc độ phát triển chậm hơn các nước tiên tiến trong khu vực. Sự phát triển của kỷ nguyên sau chiến tranh, xây dựng đất nước trong hòa bình, thống nhất đã đến ngưỡng, đã chạm đỉnh cao? Cần phải xác lập đỉnh khác cao hơn, cần phải bước sang một kỷ nguyên mới với những cú đột phá, vươn mình, cất cánh hội nhập toàn cầu, sánh vai với các cường quốc năm châu.
∗
Hơn 60 năm trước nhà thơ Tố Hữu viết: “Ta đứng đây, mắt nhìn bốn hướng/ Trông lại nghìn xưa, trông tới mai sau/ Trông Bắc trông Nam, trông cả địa cầu!”. Chúng ta không chỉ nhìn vào nội lực để thỏa mãn, và so sánh với quá khứ để tự hào, mà còn phải nhìn xa trông rộng ra năm châu bốn biển xem nhân loại ra sao, phát triển bằng cách nào để học hỏi, để “sốt ruột”, mà tự tin cất cánh. Xu hướng thời đại là thời cơ, là điều kiện khách quan vô cùng quan trọng. Ðất nước có tiềm lực, có vị thế và uy tín quốc tế. Nội lực con người Việt Nam hiện nay đã cần và đủ để bước vào cuộc thay đổi mới. Có nghĩa là trên bệ phóng của kỷ nguyên đổi mới, chúng ta hoàn toàn có đủ điều kiện để đưa xã hội Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên đột sáng và cất cánh.
Kỷ nguyên mới với vận hội mới không thể cứ giậm chân lấy đà mãi như 10 năm sau chiến tranh, mà phải… cất cánh. Máy bay từ từ lăn bánh, chạy đà rồi cũng phải đến lúc tăng tốc để cất cánh khỏi đường băng, để vọt lên không trung. Nền kinh tế đất nước cũng vậy, đã đến lúc phải vượt qua những bước chạy đà, phải vượt qua “bẫy thu nhập trung bình”, để tăng tốc, nhảy vọt.
Những chuyển động ban đầu của năm 2025 diễn ra mạnh mẽ: chủ trương thực hiện chính quyền địa phương hai cấp sau cuộc sáp nhập tỉnh thành, bỏ chính quyền cấp huyện đã diễn ra mau lẹ, tinh gọn, hiệu quả và được ví như cuộc “sắp xếp lại giang sơn”. Ðột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang dần đi vào hiện thực đời sống xã hội. Ðặc biệt là tăng tốc bứt phá kinh tế. Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, mục tiêu kỷ nguyên mới của đất nước: “Ưu tiên hàng đầu là thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển, có thu nhập cao”.
Kỷ nguyên mới cất cánh hay nhảy vọt thì cũng đều phải bắt đầu từ yếu tố con người. Muôn người trong một nước phải đồng lòng như một. Thiền sư Pháp Thuận nói rằng: “Vận nước như mây quấn/ Trời Nam mở thái bình”. Vận nước được ví như mây quấn quýt chính là sức mạnh của đoàn kết toàn dân, đoàn kết nội bộ. Con người được chăm lo cả về sức khỏe, trình độ, sinh quyển sống dân chủ, tự do thì sẽ cống hiến hết mình để quốc gia dân tộc phát triển. Ðặc biệt là người tài phải có “đất dụng võ”, có nơi “thi thố” tài năng. Nguyễn Trãi viết “Tuấn kiệt như sao buổi sớm”, người tài bao giờ cũng hiếm hoi, người kiệt xuất càng hiếm hơn. Người tài bao giờ cũng có nhu cầu truyền bá tri thức và cống hiến tài năng. Cái người tài cần chưa hẳn là tiền bạc, mà trước hết là môi trường, là cơ chế làm việc.
Ðất nước triệu người như một, đồng chí, đồng tâm để chớp lấy vận hội và nhảy vọt trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình và cất cánh!
Sương Nguyệt Minh
