Từ trung tâm xã Con Cuông, chúng tôi ngược theo quốc lộ 7 (QL7) khoảng 50 km để đến UBND xã Tam Thái. Đối diện chợ Tam Thái là con đường rẽ trái theo hướng tây nam, dẫn về phía biên giới Việt – Lào để tới bản Sốp Nặm, nơi tọa lạc của Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS (PTDTBT THCS) Tam Hợp. Quãng đường từ ngã ba QL7 vào trường chỉ chừng 16km, nhưng đầy những khúc cua ngoằn ngoèo, dốc đèo liên tiếp, những con suối cạn phải lội qua; một bên là vực sâu hun hút, bên kia là taluy dựng đứng. Nhiều đoạn còn bị sạt lở do trận lũ kinh hoàng hồi tháng 7. Hai bên đường là núi cao, rừng rậm, thỉnh thoảng mới hiện ra vài mái nhà sàn hay một bản nhỏ nằm rải rác. Sau gần một giờ di chuyển, chúng tôi mới đến được ngôi trường nép mình bên vách núi.
Dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2025, Nhóm Dự án Yêu Thương phối hợp với Nhà xuất bản Nghệ An, Tạp chí Sông Lam cùng các nhà văn Hội Liên hiệp VHNT Nghệ An đã tổ chức chương trình thiện nguyện “Chắp cánh ước mơ từ trang sách” nhằm hỗ trợ học sinh nghèo và động viên phong trào đọc sách của nhà trường. Ngoài sách và số tiền 13 triệu đồng, NXB Nghệ An còn hộ trợ 200 bộ đồ nhà ăn tập thể cho các cháu học sinh.
Ngôi trường nơi vùng biên viễn
Trường PTDTBT THCS Tam Hợp (xã Tam Thái, tỉnh Nghệ An) nằm sâu trong vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát, thuộc miền Tây Nghệ An, gần sát biên giới Việt – Lào. Trường có 18 thầy, cô giáo, 205 học sinh, gồm 113 em dân tộc H’Mông, chiếm hơn 55%, 37% là dân tộc Thái, số còn lại là con em các dân tộc Tày Poọng và Khơ Mú. Số học sinh trên được chia thành 8 lớp, từ lớp 6 đến lớp 9, mỗi khối 2 lớp. Trường có 160 em ở bán trú. Nhiều em học sinh dân tộc H’Mông ở tận bản Huồi Sơn, Phá Lỏm không có bố mẹ đưa đón phải đi bộ vượt qua chặng đường dài trên 10 cây số. Vì thương các em, các thầy lại làm xe ôm đưa đón các em đến trường học chữ. Nếu các thầy không cố gắng như vậy thì nhiều em về nhà cuối tuần là nghỉ luôn, không đi học nữa, thầy Vi Văn Hiềm cho biết.
Nơi đây bốn bề bao quanh bởi rừng xanh, núi non trùng điệp và những dải mây trắng bồng bềnh, lúc ẩn lúc hiện như sóng biển. Buổi sáng, đến tận gần trưa, sương vẫn còn quấn quanh những tán pơ mu, sa mu cổ thụ, len lỏi qua mái ngói, mái tôn, phủ lên ngôi trường nhỏ bé một lớp trắng mỏng.
Dù điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, nhưng nhờ sự quan tâm của các cấp chính quyền cùng sự hỗ trợ của các nhà hảo tâm, doanh nghiệp và các tổ chức thiện nguyện trong và ngoài tỉnh, thầy và trò nơi đây đã nỗ lực xây dựng ngôi trường của mình tuy chưa thật sự khang trang nhưng vẫn đầy đủ cơ sở vật chất cần thiết: dãy phòng học 2 tầng, khu nhà bán trú 2 tầng cho 160 học sinh, các phòng chức năng, nhà công vụ, nhà ăn, thư viện… Không gian trường học cũng rất xanh mát, gần gũi và chan hòa với thiên nhiên.
Những trang sách sáng ngời giữa vùng lõi Pù Mát
Thư viện của trường được thầy cô và các em học sinh gọi là “thư viện xanh”. Xanh không chỉ vì những giàn leo phủ kín mái, những bồn hoa được các bạn tự tay chăm sóc, mà còn vì thư viện hòa lẫn vào màu xanh bất tận của rừng. Ngồi trong thư viện, chỉ cần ngẩng đầu lên là đã thấy những vòm lá xòe rộng như bàn tay che chở. Tiếng chim rừng thỉnh thoảng lẫn vào tiếng giấy lật, tiếng thì thầm của dòng suối lẫn vào tiếng trao đổi bài vở.
Cô Lương Thị Luyện, Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ: “Những năm qua, cùng với việc kiên cố hóa phòng học, bếp ăn, khu nhà bán trú, nhà trường đặc biệt chú trọng xây dựng một môi trường học tập thân thiện. Từ sân trường, hàng cây, bồn hoa cho đến từng góc học tập đều được sắp đặt hài hòa. “Không gian thư viện xanh” giờ đây không chỉ còn là cảnh quan, mà đã trở thành một phần trong văn hóa học đường”
Nếu trước đây thư viện của nhà trường chỉ là một căn phòng nhỏ với vài tủ sách giáo khoa đơn sơ, thì nay, nhờ sự chung tay của các tổ chức, doanh nghiệp và những tấm lòng hảo tâm, diện mạo thư viện đã đổi thay rõ rệt. Hiện thư viện có 8 tủ sách với tổng cộng 1.664 đầu sách: 186 bộ sách giáo khoa, 652 cuốn truyện thiếu nhi, 370 cuốn sách tham khảo, còn lại là các loại báo và tạp chí. Bên cạnh đó, thư viện còn trang bị 3 tủ sách dành riêng cho giáo viên cùng hệ thống bàn ghế phục vụ việc đọc tại chỗ.
Không gian thư viện được thiết kế mở, hài hòa giữa khu vực đọc trong phòng và ngoài trời. Mỗi giờ ra chơi hay khi buổi học kết thúc, từng nhóm học sinh lại quây quần bên những chiếc bàn gỗ, say mê đọc truyện hoặc khám phá tri thức mới
Cô Kha Thị Mại – phụ trách thư viện nhà trường – cho biết: “Từ khi có thư viện xanh, học sinh chủ động tìm đến sách nhiều hơn hẳn. Các em không chỉ mượn sách mang về nhà hay về khu nội trú, mà còn rủ nhau đọc theo nhóm dưới những tán cây, cùng thảo luận về những câu chuyện hay mà mình khám phá được.”
Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng không gian đọc, thầy và trò Trường PTDTBT THCS Tam Hợp còn lan tỏa tinh thần đọc sách bằng nhiều hình thức sáng tạo. Những giờ “giới thiệu sách hay”, “kể chuyện theo sách” được tổ chức định kỳ hằng tháng, trở thành hoạt động được học sinh háo hức chờ đón. Các phong trào như “mỗi lớp một tủ sách”, “mỗi giáo viên là tấm gương đọc sách” cũng được duy trì bền bỉ suốt nhiều năm liền.
Nhiều em học sinh dân tộc thiểu số, trước kia còn rụt rè và ít giao tiếp, nay đã tự tin hơn khi tham gia đọc và kể lại truyện bằng tiếng Việt.
Để khích lệ học sinh, nhà trường còn lồng ghép hoạt động đọc sách vào giờ sinh hoạt lớp, giờ ngoại khóa. Những “Ngày hội đọc sách” được tổ chức giản dị nhưng ý nghĩa. Học sinh cùng thi “kể chuyện theo sách”, qua đó vừa rèn luyện kỹ năng, vừa giúp sách đến gần các em hơn.
Lắng nghe những tâm sự chân thật của các em học sinh về thư viện của nhà trường, chúng tôi không khỏi xúc động. Qua lời kể hồn nhiên ấy, chúng tôi càng thấm thía hơn giá trị văn hóa mà những trang sách đã và đang mang lại cho vùng cao thân yêu này.
Cháu Vừ Bá Và, học lớp 9B, dân tộc Mông, nhà ở bản Huồi Sơn, gần biên giới, cách trường gần chục cây số nói với chúng tôi: “Những ngày đầu mới vào trường, cháu vẫn còn rụt rè, tiếng Việt chưa sõi, chỉ quen với lời ru bằng tiếng Mông của mẹ. Thư viện khi đó đối với cháu chỉ là một căn phòng đầy những cuốn sách xa lạ, nằm im trong tủ. Nhưng rồi, nhờ những giờ đọc sách bắt buộc, rồi những buổi “đọc dưới tán cây” mà cô thủ thư tổ chức, cháu dần bị cuốn vào thế giới trong sách”.
Cháu Vi Thị Ngọc Hân, dân tộc Tày Poọng, nhà ở bản Phồng, nói: “Nhờ sách ở thư viện, cháu hiểu rằng quê hương mình là một phần của kho báu thiên nhiên quý giá của đất nước”.
Thư viện không chỉ nâng cánh tri thức, mà còn giữ gìn bản sắc. Góc cuối phòng là kệ sách về văn hóa các dân tộc miền Tây Nghệ An, những cuốn sách mỏng ghi lại làn điệu dân ca, lễ hội, trang phục, món ăn của người Thái, người H’Mông, người Tày Poọng, Đan Lai… Những điều mà ông bà vẫn kể quanh bếp lửa giờ được in thành chữ, thành hình, cẩn thận xếp trên kệ.
Còn cháu Viêng Thị Thu Hà, dân tộc Thái, nhà ngay tại bản Sốp Nặm tâm sự: “Từ ngày biết yêu những cuốn sách, cháu bắt đầu đặt câu hỏi, bắt đầu ước mơ: ước sau này được làm kiểm lâm, hay nhà khoa học nghiên cứu rừng, hay là một giáo viên và trở lại đây, tiếp tục thắp sáng thư viện nhỏ này cho các em ở bản”.
Chung tay gieo mầm trí thức vùng biên
Cô Hiệu trưởng Lương Thị Luyện cho biết: “Năm học 2025–2026, nhà trường dự kiến bổ sung thêm sách về đạo đức, kỹ năng sống, tài liệu pháp luật…, đồng thời sắp xếp lại thư viện một cách khoa học hơn để học sinh dễ tìm, dễ đọc. Chúng tôi mong muốn thư viện trở thành nơi khơi dậy niềm vui học tập, nơi các em được khám phá và trưởng thành.”
Để hiện thực hóa mong muốn ấy, bên cạnh nỗ lực của thầy và trò, nhà trường rất cần sự đồng hành và sẻ chia của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cùng các nhà hảo tâm, nhằm bổ sung thêm nhiều đầu sách và truyện quý – những kho tàng tri thức phục vụ cho sự nghiệp giáo dục nơi vùng cao.
Thư viện hiện tại của nhà trường, với số lượng sách như hiện có, vẫn chưa đáp ứng được niềm đam mê và nhu cầu đọc ngày càng lớn của học sinh vùng cao nơi đây. Qua khảo sát, có thể thấy nhu cầu thực tế của các em rất lớn: các em mong có thêm những cuốn sách thiếu nhi, sách văn học và sách tham khảo cho các môn học. Thêm nữa thư viện vẫn còn thiếu nhiều tủ sách để trưng bày và bảo quản sau những thiệt hại nặng nề do thiên tai gây ra.
Chương trình “Chắp cánh ước mơ từ trang sách” không chỉ đơn thuần là hoạt động hỗ trợ về vật chất. Đó còn là sự sẻ chia về tinh thần, là lời khẳng định rằng các em không hề đơn độc trên hành trình tìm kiếm tri thức, và cũng là sự trân trọng dành cho nghị lực cùng khát vọng vươn lên của các em. Chương trình mang theo hơi ấm, sự đồng cảm và nguồn động lực để các em thêm tin rằng: ngoài kia, thế giới rộng lớn luôn dõi theo và nâng bước các em. Thư viện Trường PTDTBT THCS Tam Hợp đang rất cần được tiếp sức.
Hãy cùng Nhóm Dự án Yêu Thương tiếp tục hành trình “Chắp cánh ước mơ từ trang sách”. Mỗi cuốn sách bạn trao gửi không chỉ làm giàu thêm kho tàng tri thức, mà còn là một tia hy vọng, thắp sáng con đường đến trường và vun đắp tương lai cho những mầm non nơi biên giới Pù Mát.
Trần Công Bổng
