Tự bao đời nay, ngư dân làng biển Ngọc Minh – Diễn Ngọc, Diễn Châu (Nghệ An) luôn tôn thờ loài cá voi như những vị thần hộ mạng. Bởi trong đời sống văn hóa của ngư dân nơi đây, cá voi là loài cá luôn cứu nạn ngư dân trên biển, được tôn là những vị “thần” và luôn hiện hữu trong đời sống tâm linh của người dân làng biển…
Những giai thoại cá voi cứu người
Về Ngọc Minh trong buổi sáng đầu hạ, chúng tôi ngỡ ngàng bởi ngôi làng sầm uất, cây cối tốt tươi, khí quang trong lành, khác hẳn những làng chài ở các địa phương khác. Đứng trên bờ Lạch Vạn, nhìn từng đoàn thuyền từ biển cả trở về tôm cá đầy khoang, chúng tôi cũng vui lây niềm vui bội thu của ngư dân sau chuyến ra khơi. Tiếp cận nhóm ngư phủ, thấy trên gương mặt mỗi người ai cũng tươi tắn, phấn khởi. Sơn – tay ngư phủ có thâm niên hơn 40 năm làm nghề đánh cá trên biển tâm sự: “Mấy năm trở lại đây, mưa thuận gió hòa, anh em chúng tôi đợt đi biển nào cũng may mắn, thu nhập tốt. Ngoài yếu tố dụng cụ đánh bắt hiện đại và kinh nghiệm thì yếu tố tâm linh, chúng tôi cũng rất chú trọng. Mỗi lần đi biển chúng tôi đều đến đền thắp hương cầu khấn “ngài” để ngài hộ mạng và cho may mắn”. “Ngài” đây chính là cá voi – loài cá luôn cứu nạn ngư dân trên biển, được tôn là ngài, là những vị thần…
Xã Diễn Ngọc là địa phương có đội thuyền đánh bắt hải sản vào loại mạnh nhất trong khu vực Bắc miền Trung. Hiện nay, cả xã có hơn 300 tàu thuyền đánh bắt hải sản. Từ đầu năm đến nay, ngư dân đã ra khơi đánh bắt đạt sản lượng hải sản cao, bình quân mỗi ngày đạt 120 tấn hải sản với 3 loại sản phẩm biển: Loại 1 dành cho xuất khẩu; loại 2 cho thị trường nội địa và loại 3 dùng cho việc sản xuất nước mắm với thương hiệu nước mắm Vạn Phần nổi tiếng.
Anh Nguyễn Văn Sơn kể rằng, vào trung tuần tháng 8 năm 1997, khi anh và mọi người đang đánh cá trên biển thì bỗng chốc mây đen kéo đến đen kịt, một trận cuồng phong ập tới bất ngờ đã làm con thuyền anh chao đảo và nhanh chóng bị nhấn chìm. “Tôi chống chọi với nước biển một lúc rồi không biết gì nữa. Khi tỉnh lại tôi thấy mình và 3 người nữa như đang nằm trên một gò đá đen rộng lớn. Định thần lại tôi mới biết là 4 người trên thuyền chúng tôi được “ngài” cứu và cõng vào bờ. Chúng tôi nằm trên lưng “ngài” trôi dạt nhiều ngày liền, vớt rong biển, ăn cả quần áo cầm hơi mong sống sót qua ngày. Sau đó chúng tôi được tàu của Ông Hùng Quỳnh Lưu ở đến ứng cứu. Nếu không có “ngài” mấy anh em chúng tôi đã vĩnh vĩnh nằm dưới đáy đại dương làm mồi cho cá rồi. Thoát chết đận ấy, anh em chúng tôi ở nhà ăn chay, nguyện không sát sinh cả tháng trời để lễ tạ ơn ngài cứu mạng”, Anh Sơn xúc động kể.
Ông Phan Văn Hòa – người được cá voi cứu cùng đợt đó khẳng định đó là chuyện có thật! Ông còn kể rằng khi mọi người sang thuyền an toàn, “ngài” phóng ra khơi và cứu thêm được một số người đưa vào biển hòn Câu ở xã Diễn Hải.
Theo chỉ dẫn của ông Phan Văn Hòa, chúng tôi tiếp tục đến nhà anh Hải, ngư phủ nhiều lần được cá voi cứu mạng. Anh Hải da đen nhẻm đang ngồi bên đống lưới hút thuốc lào. Khi được hỏi về chuyện cá voi cứu người, anh hồ hởi kể: “Ngài cứu anh nhiều bận. Nhưng nhớ nhất là chuyến đánh bắt cá ở vịnh Bắc Bộ đầu tháng 6/1998. Khi các ngư phủ đang phấn khởi vì đánh bắt được nhiều cá thì nghe tin báo bão. Mọi người vội vã quay về thì tàu gặp sự cố bị hỏng máy. Các thành viên trên tàu ai cũng hoang mang lo lắng khi càng lúc gió càng giật mạnh. Sóng biển chồm lên từng đợt. Lúc đó nước tràn cả vào khoang, tàu chao đảo như chực chìm. Ai cũng nghĩ phen này chắc chết. Đúng lúc đó 2 “ngài” một ông, một bà bất ngờ xuất hiện, ghé lưng nâng đỡ cho con thuyền thăng bằng”.
Rít điếu thuốc lào nhả khói sảng khoái anh Hòa kể tiếp: “ Thấy 2 “ngài” xuất hiện giúp đỡ làm chúng tôi phấn khởi hẳn lên. Tôi bình tĩnh lấy lại được tinh thần và nhanh chóng tập trung khắc phục được sự cố. Khi thuyền của chúng tôi nổ máy chạy về, vợ chồng “ngài” còn hộ tống hơn 2 hải lý rồi mới quay lại”.
Còn rất nhiều những câu chuyện cá voi cứu người rất li kì, hấp dẫn, huyền bí và linh thiêng được ngư dân kể lại. Đây không phải là truyền thuyết hay lời đồn thổi vô thực mà đó là những giai thoại đẹp về loài cá hiệp nghĩa đã đi vào tâm trí của mỗi con người vùng biển.
Tri ân loài cá hiệp nghĩa
Trên bờ biển Diễn Ngọc có một ngôi đền rất đặc biệt, đó là ngôi đền thờ Ngư Ông. Ngôi đền này được xây dựng kiên cố, có tường bao, rất hoành tráng và tôn nghiêm. Chính ngôi đền này là nơi thờ chung nhiều cá voi như một nghĩa trang. Tất cả đều được chăm sóc sạch sẽ, hương khói quanh năm.
Ông Thái Bá Tranh (67 tuổi), người chăm sóc và quản lý đền cho biết rằng, người dân làng biển muôn đời nay đều tôn kính và thờ phụng “ngài”.
Không ai biết ngôi mộ đầu tiên ở đây được chôn cất từ lúc nào. Nhưng tự bao đời nay, những câu chuyện về loài cá linh thiêng, hiệp nghĩa mang một sức mạnh huyền bí này được truyền từ đời này qua đời khác. Ngư dân miền duyên hải luôn mang ơn và tôn thờ ngài. Họ gọi cá voi đực là “đức ông”, còn cá voi cái là “đức bà” một cách đầy kính trọng. Khi cá voi chết, xác tấp vào bờ, họ xót thương gọi chuyện này là “ngài lụy”. Theo quan niệm và tập tục xưa nay khi “ngài” chọn vùng đất nào làm nơi an nghỉ cuối cùng thì việc lo hậu sự, an táng, thờ phụng “ngài” là tránh nhiệm và vinh dự của ngư dân vùng đó. Chính vì vậy mà mỗi khi ngài lụy, ngư dân từ già đến trẻ đều tỏ lòng tiếc thương vô hạn, cả làng long trọng tổ chức “đại tang” cho “ngài” và hàng năm làm giỗ chu đáo. Bởi theo dân làng, cá voi chính là vị thần cứu tinh trong hoạn nạn trên biển cũng như trong cuộc sống, là chỗ dựa tâm linh cho mỗi người mưu sinh bằng nghề đi biển.
Ông Tranh cũng cho biết, năm 1984, ông và mọi người đang đánh cá trên biển thì phát hiện xác 1 con cá voi khá lớn. Con cá này trên đầu có một chữ nho và hai hàng tóc. Ông đã cùng các ngư phủ phụng tống ngài về miếu Ngư Ông an táng và đặt tên ngài là Hoàng cô, có nghĩa là nàng tiên cá. Mới đây, các ngư dân vừa đưa về một cốt cá ông nặng khoảng 16 tấn và đưa “ngài” vào điện thờ.
Bà Nguyễn Thị Hương – người trông coi đền dẫn chúng tôi đến thắp hương tại nghĩa trang cá voi cho biết: “cứ rằm, mồng Một âm lịch ngư dân đều ra thắp hương ở nghĩa trang. Việc này vừa để tỏ lòng cung kính, biết ơn ngài và cầu cho quốc thái, dân an, mưa thuận, gió hòa, tôm cá đầy khoang…”.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, không chỉ những ngư dân mà nhiều người dân khác với các ngành nghề khác nhau cũng tìm đến đền thờ này để cầu yên. Anh Nguyện, một doanh nhân tâm sự: “khi đến nghĩa trang đặc biệt này, tôi có cảm giác bình an như được có ngài che chở. Vậy nên tôi thường đến đây thắp hương cầu mong cho gia đình và mọi người luôn được bình an, mạnh khỏe và gặp nhiều may mắn trong cuộc sống”.
Ngư dân luôn kính trọng và coi cá voi như những vị thần. Mỗi khi, cá voi vì một lý do nào đó dạt vào bờ mà còn sống, cả làng sẽ ra biển chăm sóc cho ngài. Mới đây, một con cá voi nặng khoảng hơn tạ, dài 2m dạt vào cửa biển Diễn Ngọc trong thể trạng rất yếu, người dân đã phối hợp với trạm biên phòng có mặt kịp thời dùng mọi biện pháp để cứu chữa thành công và đưa ngài trở về ngôi nhà biển cả…
Cá voi không chỉ có mặt trong đời sống tâm linh mà tự bao đời nay còn hiện hữu rất rõ nét trong đời sống văn hóa của người dân làng biển. Cá voi đã đi vào ca dao, đi vào dân ca, ví giặm, đi vào lời ru thấm đẫm trong tâm hồn mỗi con người làng biển Ngọc Minh.
Ông Nguyễn Văn Dũng – Phó chủ tịch UBND xã Diễn Ngọc cho biết: “hàng năm cứ đến ngày 12 tháng Giêng, làng Ngọc Minh thường tổ chức lễ hội cầu ngư mà linh vật được tôn thờ là cá voi. Lễ hội độc đáo này được tổ chức rất long trọng thu hút hàng vạn người trong và ngoài xã tham gia. Lễ hội không chỉ mong muốn “ngài” phù hộ ngư dân thuận buồm, xuôi gió, đánh bắt được tôm cá đầy khoang mà thông qua lễ cầu ngư, người dân còn nêu cao tinh thần bám biển, phát triển nghề truyền thống cùng chung tay tham gia bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc”.
Rời nghĩa trang cá voi bên cửa biển trong buổi sáng mùa hạ tràn nắng, chúng tôi đang miên man suy nghĩ những điều huyền bí về loài cá linh thiêng này chợt nghe một làn điệu ví giặm vang vọng trên sóng biển đêm rì rào: Ơ… làng ta ngàn năm biển cả/ Đội ơn “đức ông, đức bà”. Ơ… linh thiêng phù hộ, gió mưa thuân hòa. Linh thiêng phù hộ, quê ta đẹp giàu.
Miền duyên hải Nghệ An hiện có 10 đền, miếu thờ cá voi. Hàng năm nhiều địa phương tổ chức lễ hội cầu ngư, rất trang nghiêm thu hút hàng ngàn người dân và du khách tham gia. Đây là một nét văn hóa đặc sắc của ngư dân Việt nói chung, ngư dân Nghệ An nói riêng.
Tiến Dũng, Tất Lành
 luôn tôn thờ loài cá voi như những vị thần hộ mạng.){kind=link}